Mediacje – szybkie, tanie i … obowiązkowe

Prezydent podpisał ustawę o wspieraniu polubownych metod rozwiązywania sporów. Jej podstawową rolą jest rozpowszechnienie praktyki mediacji i ograniczenie ilości sporów rozwiązywanych na sali sądowej.

Alternatywna propozycja rozstrzygnięć pozasądowych, jaką jest mediacja nie jest popularna w naszym kraju. Brak popularności to w tym przypadku dość oględne określenie, gdyż udział mediacji w ogólnej liczbie spraw sądowych stanowi zaledwie 0,2%. Wkrótce ten stan rzeczy ma ulec radykalnej zmianie. Korzystanie z arbitrażu będzie podstawą do zwolnienia z opłat sądowych. Za odstąpienie od mediacji strona będzie obciążana kosztami sądowym bez względu na wynik sprawy.

Nie tak łatwo złożyć pozew

Ustawa nakłada na sąd obowiązek informowania stron o możliwości skierowania sprawy na drogę mediacji. Również strona pozywającą będzie zobligowana do zamieszczenia w pozwie informacji na temat podjętych wcześniej prób mediacji. Jeśli takie próby nie zostały podjęte, będzie trzeba złożyć wyjaśnienie, dlaczego tak się stało.

Wejście w spór sądowy powinno być traktowane jako rozwiązanie ostateczne, tymczasem Polacy wciąż traktują tę drogę jako najbardziej optymalną. Teraz sąd będzie mógł oceniać, czy wytoczona sprawa ma szansę na rozwiązanie polubowne. Jeśli taka opcja będzie w opinii sądu możliwa, nakaże stronom udział w spotkaniu informacyjnym na temat mediacji. Skierowanie sprawy do rozwiązania drogą polubowną będzie mogło nastąpić na każdym etapie postępowania.

Zachęty finansowe dla oponentów

Ustawa przewiduje zwrot opłaty sądowej w całości w przypadku, gdy strony zawrą porozumienie jeszcze przed pierwszą rozprawą. Dyrektor Centrum Arbitrażu i Mediacji przy Konfederacji Lewiatan uważa, że takie rozwiązanie może stanowić bardzo skuteczną zachętę dla stron.

Kolejną pozytywną konsekwencją rezygnacji ze sporu sądowego i przeniesienia go na pole rozmów pomiędzy stronami jest zwolnienie od opłat wniosku o zatwierdzenie przez sąd ugody pozasądowej.  Koszty mediacji zostaną dołączone do kosztów sądowych. W ten sposób, w przypadku „dogadania się” stron bez udziału sądu unikną one zarówno kosztów sądowych jak i kosztów mediacji.

Kary dla opornych

Ustawodawca obok finansowych korzyści przewidział również kary dla stron, które bez uzasadnienia odmówią wzięcia udziału w mediacjach. W takim przypadku część kosztów sądowych obciąży odmawiającą stronę bez względu na to, na czyją korzyść sprawa zostanie rozstrzygnięta.

Przyspieszenie procedur arbitrażowych

Procedury arbitrażowe mają ulec znacznemu skróceniu. Zgodnie z nowym prawem sąd będzie mógł wyznaczyć okres mediacji do trzech miesięcy. Kolejną zaletą wprowadzonych regulacji jest fakt, iż podjęcie mediacji nie będzie rodzić negatywnych skutków dla wierzycieli. Jeśli mediacje przedsądowe nie dojdą do skutku z przyczyn niezależnych od wierzyciela to przerwanie biegu przedawnienia roszczenia pozostanie w mocy. Warunkiem jest złożenie pozwu w ciągu trzech miesięcy. Trzeba też dodać, że strony, które zdecydują się na arbitraż będą miały pierwszeństwo w wyborze mediatora.

Najistotniejszą zmianą w procedurach związanych z arbitrażem jest wprowadzenie jednoinstancyjności w prowadzonych przez sądy powszechne sprawach o uchylenie wyroku sądu polubownego. Podobnie rozstrzygane będą wnioski o uznanie i stwierdzenie wykonalności wyroków lub ugód zawartych przed zagranicznymi sądami arbitrażowymi.

Takie rozwiązanie ma wydatnie skrócić okres całego postępowania. Obecnie znane są przypadki, gdy na zatwierdzenie wyroku arbitrażowego czeka się nawet kilka lat. Trudno więc mieć pretensje do osób, które nie chciały dotąd korzystać z polubownej drogi rozstrzygania sporów.

Specjalizacja sądów

Aby zwiększyć efektywność sądów wprowadzono specjalizację wybranych sądów na terenie kraju właśnie w obszarze mediacji. Od 2016r. sądami właściwymi w sprawach arbitrażowych będą sądy apelacyjne.

Wsparcie z wielu stron

Upowszechnienie praktyki mediacyjnej w kraju wymaga aktywności nie tylko ze strony sędziów, ale także pełnomocników stron. Polacy często nie są świadomi, że drogę sądową można ominąć, znacząco przy tym skracając czas prowadzenia sporu i obniżając jego koszty. Cechą mediacji jest również to, że ich prowadzenie najczęściej nie powoduje zerwania współpracy pomiędzy oponentami, tego samego nie można powiedzieć o procesach sądowych.