Umowa zlecenie – „śmieciówka”, czy uczciwa propozycja

Wiele osób, którzy świadczą pracę na podstawie umowy zlecenie zastanawia się czym kieruje się pracodawca zawierając z nimi umowę cywilnoprawną, a nie umowę o pracę. Czasem nie wiemy również co zyskujemy, a co tracimy zgadzając się na pracę na podstawie umowy zlecenie.

Większość mieszkańców naszego kraju źle wypowiada się o umowach cywilnoprawnych, pogardliwie nazywając je „śmieciówkami”. Rząd wprowadza kolejne przepisy mające na celu ograniczenie liczby zawieranych umów zlecenie i umów o dzieło. Jest to związane z nadużyciami ze strony pracodawców, którzy wystrzegali się umów o pracę przede wszystkim z uwagi na wysokie koszty ZUS. Składki ZUS nie będą już elementem decydującym o wyborze takiej, czy innej formy współpracy z osobą wykonującą powierzone jej zadania. Istnieje jednak wiele innych przyczyn, dla których strony mogą uznać umowę zlecenie za optymalne rozwiązanie.

Podobieństwa i różnice

Różnice pomiędzy pracą wykonywaną na podstawie umowy o pracę i umowy zlecenie są niekiedy trudne do uchwycenia. Powodem jest podobieństwo podstawowych cech takich jak: wykonywanie przez pracownika / zleceniobiorcę wskazanych, określonych czynności, wyznaczony czas, w którym następuje praca, wykonywanie czynności w obu przypadkach musi być równie staranne.

Jedną z różnic jest to, że pracownik ma obowiązek świadczenia pracy osobiście, natomiast zleceniobiorca może powierzyć wykonanie zadania osobie trzeciej.

Umowy zlecenie zapewniają jej wykonawcom więcej swobody w zakresie wykonywania pracy. Zleceniodawca nie może wydawać zleceniobiorcy bieżących poleceń, gdyż zleceniobiorca nie pozostaje do jego dyspozycji. Miejsce i czas wykonywania zlecenia jest kwestią ustalaną przez obie strony umowy. Inaczej jest w przypadku umowy o pracę, gdzie to pracodawca kieruje pracą, wyznacza jej miejsce i czas.

Korzyści z umowy o pracę, którymi nie cieszą się zleceniobiorcy

Pracownik wraz z zawarciem umowy o pracę nabywa prawa pracownicze, m.in. jest to ochrona wynagrodzenia oraz wynagrodzenie za czas choroby, prawo do urlopu, do przerw w pracy, prawo do korzystania z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych lub świadczeń urlopowych, stosowny do stażu pracy okres wypowiedzenia umowy.

Innym przywilejem pracowników jest możliwość przystąpienia do związków oraz korzystania z ich  pomocy, czy chociażby niedoceniane przez wielu prawo do opłacanych przez pracodawcę badań lekarskich.

Korzyścią płynącą z faktu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę może być również wyższa zdolność kredytowa pracownika.

Dobre strony umów zlecenie

Kodeks cywilny zakładał, że umowa zlecenie będzie narzędziem służącym do ujmowania w formy prawne nietrwałych relacji pomiędzy osobą zlecającą zadanie, a zleceniobiorcą. Taka forma umowy ma swoje uzasadnienie, gdy żadna ze stron nie jest zainteresowana stałą współpracą, a swoje relacje opierają na dużej samodzielności. Do korzyści, jakie czerpie zleceniobiorca można zaliczyć brak stałego nadzoru ze strony zleceniobiorcy, a przez to większą swobodę działania. Dobrą stroną jest  możliwość wypowiedzenia umowy w każdym momencie. Jest wykorzystywana przez osoby traktujące określoną pracę jako dorywcze źródło zarobkowania lub takie, które wolą samodzielnie dbać o własne losy.

Negatywne konsekwencje zleceń

Nawet dla tych, którzy cenią sobie dość luźne związki z „pracodawcami” umowa zlecenie nie jest do końca korzystna. Podobnie, jak wykonujący zlecenie, tak i zlecający może wypowiedzieć umowę w każdym momencie, trzeba zatem wykazać się dużą elastycznością, by nie stracić źródła utrzymania.

Oczywiście do złych stron takiej relacji można zaliczyć brak ochrony wynagrodzenia, a także brak automatycznego uznania prawa do urlopu, czy wynagrodzenia za okres choroby. Te kwestie można jednak ustalić ze zleceniodawcą i przewidzieć w umowie.

Zleceniodawca może przed zawarciem umowy żądać, aby druga strona przedstawiła stosowne badania lekarskie, czy świadectwo szkolenia BHP (zrobione na własny koszt). Zleceniobiorca nie może liczyć na dofinansowania z ZFŚS. W tej opcji nie można również oczekiwać odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy, ani na wypłaty z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w razie niewypłacalności zleceniodawcy.

Złe strony umowy o pracę

Każda umowa ma złe i dobre cechy, a niejednokrotnie ich ocena zależy od preferencji osób wykonujących pracę.

Stosunek pracy daje pracownikowi złudne przekonanie o stabilności jego zatrudnienia. Co prawda pracodawcy trudniej jest wypowiedzieć umowę bo musi podać przyczynę zwolnienia, a w większości przypadków jest zobowiązany także zachować okres wypowiedzenia. Nie oznacza to jednak, że w danej firmie bezpiecznie popracujemy do emerytury.

Z drugiej strony obowiązek dotrzymania okresu wypowiedzenia wiąże pracownika. Jeśli znalazł on inną pracę na lepszych warunkach nie może odejść od dotychczasowego pracodawcy z dnia na dzień.

Inną wadą zatrudnienia na podstawie umowy o pracę jest możliwość zmiany zakresu obowiązków przez pracodawcę oraz wykonywanie tzw. innych poleceń przełożonego.

Okiem pracodawcy

Ostatnimi czasy przyjęło się mówić, że pracodawcy unikają zawierania umów o pracę. Nie do końca tak jest. Przedsiębiorstwa, które zaczęły doceniać rolę. służby HR nie stronią od umów o pracę. Najczęściej te firmy planują ścieżkę kariery dla swoich pracowników, inwestują w  intensywne szkolenia tych obiecujących, ale i szeregowych kadr. Odejście wykwalifikowanego „wychowanego” pracownika traktują jako ubytek w aktywach zakładu.

Umowy o pracę są z pewnością dużym wyzwaniem dla mikro i małych przedsiębiorstw. One często nie mają rozwiniętej infrastruktury do „obsługi” spraw pracowniczych, a tych jest niemało. Od momentu zatrudnienia pracownika muszą zadbać o jego przeszkolenie, w tym szkolenie BHP oraz badania lekarskie. Dodać trzeba, że są one wykonywane na koszt pracodawcy i przeprowadzane okresowo wymuszają nadzór nad terminowością.

Kolejnym problemem jest dokumentacja, którą należy sporządzać, w tym regulaminy, listy wynagrodzeń, rozliczenia ZUS (bardziej rozbudowane niż w przypadku umów zlecenie, np. w przypadku choroby pracownika),itp. Taką dokumentację trzeba przechowywać przez okres 50 lat, a tego problemu nie ma przy umowach zlecenie.

Kolejnym utrudnieniem mogą być kontrole Państwowej Inspekcji Pracy nadzorującej zatrudnienie pracowników oraz kontrole takich instytucji jak np. ZUS, które częściej odwiedzają przedsiębiorców zatrudniających pracowników, niż tych prowadzących jednoosobową firmę.

Zatrudnienie wiąże się także z koniecznością wypłacania świadczeń urlopowych lub tworzenia Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych.