Zwrot podatku VAT – co zrobić, gdy cierpliwość się kończy?

Złożenie do urzędu skarbowego wniosku o zwrot podatku VAT powoduje stres po dwóch stronach barykady. Fiskus niechętnie żegna się ze środkami na swoim koncie bankowym, a podatnik liczy się z możliwością ściągnięcia na siebie kontroli urzędu skarbowego, a także z procedurami, które zwrot podatku będą przeciągać w nieskończoność. W tej ostatniej kwestii przedsiębiorcy mają coraz więcej narzędzi, by zmobilizować fiskusa do szybszego działania.

Przedsiębiorcy dość często skarżą się na opieszałość organów podatkowych w kwestii dokonywania zwrotu podatku VAT. Ustawowy termin w zwykłym trybie to 60 dni od momentu złożenia deklaracji VAT. Sprawy jednak ciągną się miesiącami, a urząd wciąż zamiast pieniędzy, przesyła informację o kolejnym przedłużeniu terminu. Pół biedy, jeśli podatnik jest świadom, że trwa procedura kontroli i wie jakie czynności są aktualnie wykonywane. A co z tymi przypadkami, gdy fiskus bada, ale nie do końca wiadomo co i kiedy to „badanie” się skończy?

Rutynowa kontrola podatkowa

Kontrole podatkowe należą już do standardowej procedury w przypadku wniosków o zwrot VAT. To nic niezwykłego, biorąc pod uwagę skalę nadużyć w tej sferze. Należy jednak pamiętać, że urząd skarbowy powinien zakończyć procedurę kontroli mniej więcej po miesiącu od daty jej rozpoczęcia, w uzasadnionych przypadkach czynności sprawdzające mogą potrwać nawet 60 dni. W sytuacji, gdy podatnik odwoła się do izby skarbowej, ten termin może naturalnie przedłużyć się o kolejne 2-3 miesiące. Zawsze jednak organ kontrolny powinien działać szybko, efektywnie i  wnikliwie. Przedłużanie terminów zwrotu przez kolejne miesiące może bowiem zagrozić istnieniu firmy, która o zwrot się ubiega.

Ponaglenie – pierwsza broń podatnika

Co może zrobić podatnik, który nie zauważa żadnych przejawów działania ze strony urzędu skarbowego, a jego kondycja finansowa się pogarsza? Ważnym krokiem będzie złożenie ponaglenia do instancji nadzorującej urząd. W przypadku urzędów skarbowych organem właściwym do złożenia ponaglenia będzie izba skarbowa, a w przypadku urzędu kontroli skarbowej – generalny inspektor kontroli skarbowej. Dlaczego ponaglenie jest tak istotne? Podatnik, który pominie tę czynność i od razu skieruje sprawę na drogę sądową, zostanie odesłany z kwitkiem. Zatem, gdy przedsiębiorca chce zwraca się o pomoc do sądu administracyjnego, musi wykazać, że wyczerpał inne możliwości prawne ubiegania się o zwrot VAT-u.

Droga sądowa

Zwracając się do sądu administracyjnego podatnik może złożyć skargę na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Aby ustalić charakter skargi trzeba rozróżnić bezczynność (z którą mamy do czynienia, gdy termin na załatwienie sprawy jest przedłużany, a fiskus nie podejmuje w tym czasie żadnych czynności) od przewlekłego prowadzenia postępowania (taki zarzut można postawić, gdy gdy organ rozciąga czynności w czasie lub zajmuje się rzeczami nieistotnymi dla sprawy).

Jeśli zarzuty przedsiębiorcy okażą się zasadne, wówczas sąd zobowiązuje fiskusa do zakończenia procedury w określonym terminie. Możliwe, że jeśli działania bądź zaniechania organów podatkowych rażąco naruszają prawo, sąd wymierzy też karę grzywny (do wysokości 37 834zł). To nie koniec możliwości podatnika w tym względzie. Jeśli wyrok sądu jest korzystny dla osoby wnioskującej o zwrot podatku VAT, ma ona prawo do ubiegania się o odszkodowanie od Skarbu Państwa. Urzędnikowi grozi też kara z tytułu ustawy o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa. Niestety przypadki karania odpowiedzialnych za zaniedbania urzędników są w praktyce niebywale rzadkie.

Trzeba przypomnieć, że sąd nie rozstrzyga kwestii związanych z prawem podatnika do wnioskowanego zwrotu. W tej materii decyzje podejmują wyłącznie organy podatkowe. Jeśli jednak ta będzie niekorzystna dla przedsiębiorcy, ten może ją zaskarżyć.

Nowe rozwiązania prawne

15 sierpnia 2015r. weszły w życie nowe przepisy działające na korzyść podatnika. Obecne przepisy umożliwiają organom podatkowym na uniknięcie odpowiedzialności za swoje nieudolne działanie. Jeśli podatnik wniesie sprawę do sądu, urzędnicy mogą przyspieszyć czynności i zakończyć procedurę kontroli oraz wydać decyzję w sprawie zwrotu podatku VAT jeszcze zanim  na dobre zacznie się postępowanie sądowe. Procesy sądowe zazwyczaj rozpoczynają się po kilku miesiącach od chwili złożenia skargi, co w tej sytuacji działa na korzyść organów podatkowych. Jeśli urzędnicy zdążą przed rozpoznaniem sprawy, wówczas sąd umarza postępowanie, gdyż kolokwialnie rzecz ujmując, nie ma już sensu ponaglać.

Od 15 sierpnia br. sąd, który stwierdzi, że urząd skarbowy działał opieszale lub w ogóle zaniechał działań, będzie mógł orzekać o winie, nawet, gdy sprawa podatnika będzie już przez fiskusa zamknięta. Co daje taka zmiana podatnikowi? Z chwilą uzyskania orzeczenia, będzie on mógł wnieść o odszkodowanie od Skarbu Państwa. Tego rodzaju roszczenie będzie można kierować za pośrednictwem sądu powszechnego. Ważnym efektem zmian jest też możliwość zasądzenia przez sąd administracyjny specjalnego zadośćuczynienia na rzecz podatnika. Maksymalna kwota zadośćuczynienia obecnie wynosi 18 917zł.